علت بیماری ریشه سرخی پیاز (Onion pink root)
بیماری ریشه سرخی پیاز یا Onion pink root از مهمترین عوامل افت عملکرد و کاهش کیفیت تجاری این محصول است. این بیماری خاکزاد بهصورت تدریجی ریشه را درگیر کرده و با تغییر رنگ صورتی تا قرمز، توان جذب آب و عناصر غذایی را کم میکند. اثر آن روی ظاهر پیاز، اندازه غده و یکنواختی رشد کاملاً قابل مشاهده است و برای زنجیره تأمین بذر و پیازچه، یک شاخص ارزیابی سلامت محسوب میشود. مدیریت ریسک آلودگی از مبدا، شرط اصلی حفظ بهرهوری و پایداری تجارت محصولات کشاورزی است.
بیماری ریشه سرخی پیاز چیست؟
این بیماری پیاز یک چالش جدی خاکزاد در زراعت پیاز است که توسط قارچ Phoma terrestris ایجاد میشود و عمدتاً ریشهها را هدف قرار میدهد. تغییر رنگ تدریجی ریشهها از صورتی کمرنگ به طیف قرمز تا بنفش، اولین نشانه آلودگی است و در مراحل پیشرفته موجب کاهش جذب آب و عناصر غذایی و افت رشد بوته میشود. از آنجا که عامل بیماری ریشه سرخی پیاز توان بقا طولانی در خاک و بقایای گیاهی دارد، شدت خسارت ارتباط مستقیم با سطح آلودگی خاک، دما و تناوب زراعی نامناسب پیدا میکند. در تجارت بذر و پیاز خوراکی، توجه به سلامت ریشه و گواهیهای قرنطینهای اهمیت زیادی دارد، چون این بیماری میتواند عملکرد مزرعه را تا ۳۰٪ کاهش دهد و برنامه تأمین محصول را تحت تأثیر قرار دهد. برای خرید بذر پیاز باکیفیت به فروشگاه مبناسرشت پارسیان مراجعه کنید.
علت بیماری ریشه سرخی پیاز
عوامل بیماری Onion pink root
عامل اصلی بیماری Onion pink root قارچ خاکزاد Phoma terrestris (همنام قدیمی: Pyrenochaeta terrestris) است که چرخه بیماریزایی خود را عمدتاً از خاک و بقایای آلوده شروع میکند. این قارچ روی ریشهها و بقایای پیاز، اندامهای باردهی تیرهرنگی به نام پیکنید تشکیل میدهد که مخزن تولید و رهاسازی اسپور در محیط هستند و نقش کلیدی در شروع آلودگیهای جدید دارند.
در داخل پیکنید ها، اسپورهایی به نام پیکنیوسپور ساخته میشود که پس از خروج از دهانه پیکنید وارد خاک شده و معمولا با آب آبیاری و جریانهای سطحی جابهجا میشوند. در نتیجه، مزرعههایی که آبیاری غرقابی/جویچهای دارند یا زهکشی خاک ضعیف است، معمولاً سرعت انتشار بالاتری را تجربه میکنند و آلودگی میتواند در سطح مزرعه به صورت لکهای گسترش پیدا کند.
یکی از دلایل پایداری بالای بیماری Onion pink root، توان قارچ در تشکیل ساختارهای مقاوم (مانند سلولهای ضخیمشده در ریسهها که عملکردی شبیه کلامیدوپسور دارند) است. این ساختارها تحمل شرایط نامساعد را بالا میبرند و باعث میشوند قارچ چندین سال در خاک، حتی با کاهش میزبان، باقی بماند و هنگام فراهم شدن شرایط مناسب یا ضعیف شدن بوتهها دوباره فعال شود.
در مناطق با زمستانهای ملایم و نبود یخبندان عمیق، ریسههای قارچ میتوانند روی بقایای گیاهی فعالتر بمانند و بانک آلودگی خاک را تقویت کنند. همچنین انتقال ذرات خاک آلوده از طریق ادوات، جابهجایی نشاء/پیازچه و روانابهای سطحی، مسیرهای مهم ورود عامل بیماری به قطعات سالم است و در برنامههای بهداشت مزرعه و مدیریت ریسک باید جدی گرفته شود.
عوامل موثر بیماری Onion pink root
🔔بیشتر بدانید: کاشت پیاز در گلدان
علائم بیماری ریشه سرخی پیاز
- در انواع پیاز ، ریشهها ابتدا صورتی روشن شده و سپس به قرمز و در نهایت قهوهای متمایل میشوند، که نشاندهنده فعالیت قارچ و شدت آلودگی خاک است.
- پیاز آلوده زودتر از موعد وارد فاز غدهزنی میشود و معمولاً اندازه پیاز کوچکتر از استاندارد بازار صادراتی و وارداتی خواهد بود.
- رشد کلی بوته کاهش پیدا میکند و تعداد برگها کمتر میشود، چون سیستم ریشهای کارایی لازم برای جذب آب و مواد معدنی را از دست میدهد.
- زردی از نوک برگهای قدیمیتر آغاز شده و به سمت پایین برگ پیشروی میکند، سپس در برخی بوتهها رنگ بنفش کدر ظاهر میشود که اغلب با کمبود پتاسیم اشتباه گرفته میشود.
- ریشهزایی ثانویه بهصورت مکرر اتفاق میافتد اما ریشههای جدید هم سریع آلوده میشوند و توان تغذیه بوته را بهبود نمیدهند.
- در زمینهای با دمای بالاتر، پیازها با کمترین کشش از خاک جدا میشوند، چون ریشهها کوتاه و شکننده شدهاند و استحکام اتصال بوته به خاک کم میشود.
- شکل و اندازه غیر یکنواخت پیاز، بهویژه برای تأمینکنندگان و واردکنندگان پیازچه و بذر، معیار مهمی در ارزیابی سلامت محموله است، چون کیفیت ریشه میتواند کل زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار دهد.
علائم بیماری ریشه سرخی پیاز
شرایط گسترش بیماری Onion pink root
در زمینهای کاشت پیاز ، ترکیب دما، رطوبت و وضعیت بقایا سرعت توسعه آلودگی را مشخص میکند. قارچ خاکزاد عامل Onion pink root بدون نیاز به زخم، مستقیم وارد بافت ریشه میشود و همین نفوذ بیصدا باعث میشود آلودگی اغلب دیر تشخیص داده شود. حضور قارچ در خاک میتواند تا عمق ۴۵ سانتیمتری فعال یا در حالت بقا باقی بماند، مخصوصاً وقتی بقایای پیاز برداشتشده یا ریشههای آلوده در زمین مدیریت نشوند.
خاکهای با آبیاری جویچهای، غرقابی یا زهکش ضعیف، مسیر ایدهآلی برای انتشار اسپورها هستند، چون آب سطحی و جابهجایی ذرات خاک، قارچ را بین ردیفها و حتی قطعات مجاور منتقل میکند. بازه ۲۴ تا ۲۸ درجه سانتیگراد معمولاً پیک گسترش بیماری ریشه سرخی پیاز است و با گرم شدن خاک، فعالیت قارچ چند برابر میشود.
در دماهای حدود ۱۶ درجه نیز لکههای کوچک آلودگی تثبیت و توسعه تدریجی پیدا میکنند، بهخصوص در مناطق فاقد یخبندان زمستانه که قارچ فرصت بازسازی بانک آلودگی را دارد. برای شرکتهای بازرگانی، کنترل این شرایط در مبدا تأمین، مستقیماً روی کیفیت محصول، هزینه حمل ترکیبی و زمان ترخیص اثر میگذارد و باید در ارزیابی ریسک زنجیره تأمین لحاظ شود.
نحوه کنترل بیماری ریشه صورتی پیاز
کنترل بیماری ریشه صورتی پیاز ترکیبی از مدیریت خاک، انتخاب مسیر حمل مناسب برای بذر و پیازچه سالم، و کاهش منابع آلودگی در مزرعه است.
- تناوب زراعی با غلاتی مثل گندم و جو باعث کاهش جمعیت فعال قارچ در خاک و شکستن چرخه بیماری میشود.
- کشت مکرر پیاز، سیر، تره و موسیر در یک قطعه زمین فشار آلودگی را بالا میبرد و باید حداقل 3 تا 5 فصل فاصله بین کشت همخانوادهها رعایت شود.
- زمینهایی که قبلاً یونجه یا یونجه خشک در آنها کشت شدهاند معمولاً بانک قارچی قویتری دارند، پس انتخاب چنین موادی برای تولید بذر یا تأمین پیازچه وارداتی ریسک بیشتری دارد.
- استفاده از پیازچه یا غدههای مادر آلوده، حتی اگر ظاهر سالم داشته باشند، میتواند در حمل ترکیبی زمینی/دریایی باعث انتقال پاتوژن به انبارها یا مزارع مقصد شود، بنابراین بررسی گواهیهای بهداشتی قبل از واردات کالاهای کشاورزی ضروری است.
- قارچکشهای سیستمیک خانواده بنزیمیدازول مثل تیابندازول، تیوفاناتمتیل و تیابندازول برای مهار جوانهزنی اسپور و کاهش فعالیت ریسهای مؤثرند و معمولاً در ضدعفونی اولیه بذر یا پیازچه به کار میروند.
- قارچکشهای محافظ نظیر مانکوزب و کلروتالونیل با اختلال در متابولیسم سلولی قارچ، از تثبیت لکههای کوچک آلودگی در خاک جلوگیری میکنند و در حملونقل دریایی برای ضدعفونی محمولههای خاکچسبیده نیز استفاده میشوند.
- تلقیح ریشه با سویههای کنترل بیولوژیک مانند Bacillus subtilis ALBA01 میتواند در مبدأ تأمین، فعالیت فتوسنتزی و استقرار بوته را حفظ کند و به کاهش خسارت در خاکهای گرم کمک نماید.
نحوه کنترل بیماری ریشه صورتی پیاز
بهترین قارچ کش برای ریشه سرخی پیاز
در مدیریت خاکهای آلوده، قارچکشهایی که هم نقش حفاظتی و هم اثر سیستمیک دارند معمولاً نتیجه قابل اتکاتری ارائه میدهند. ترکیب ایپروودیون به علاوه کاربندازیم با نرخ حدود ۱.۵ کیلوگرم در هکتار، به دلیل مهار رشد ریشه و کنترل چرخه قارچ عامل Onion pink root، یکی از مؤثرترین گزینهها برای ریشه سرخی پیاز است. همچنین کاپتان (۲–۳ کیلوگرم/هکتار) و اکسیکلرور مس (۳ کیلوگرم/هکتار) در تیمار خاک و محمولههای کشاورزی هنگام واردات کالاهای مرتبط، برای کاهش بانک آلودگی و محافظت از ریشههای سالم کاربرد دارند.
پیشگیری از بیماری ریشه سرخی پیاز
- برای کاهش ریسک آلودگی خاکزاد و حفظ کیفیت پیاز قابل عرضه، پیشگیری از این بیماری باید از مرحله انتخاب زمین، مدیریت رطوبت و تیمار بذر شروع شود.
- کشت پیاز در حاشیه مرز مزارع آلوده یا زمینهای با رواناب مشترک، احتمال انتقال عامل بیماری Onion pink root را بالا میبرد.
- خاکهای شنی و شنی-رسی با سابقه آلودگی، به دلیل تهویه بالا و نوسان سریع دما، کانونهای فعالسازی قارچ را تقویت میکنند.
- کاشت غدههای مادری یا پیازچههای بدون گواهی سلامت، هنگام حملونقل بینالمللی بذر و پیازچه میتواند مسیر ورود آلودگی را طولانی و پرریسک کند.
- زمینهایی که بعد از برداشت یونجه تسطیح نشدهاند، به دلیل تجمع بقایا و تقویت بانک قارچی، برای واردات کالاهای کشاورزی و تولید بذر استاندارد مناسب نیستند.
- تسطیح دقیق زمین قبل از کاشت، به توزیع یکنواخت آب آبیاری و کاهش نقاط اشباع رطوبتی کمک میکند.
- رطوبت خاک باید پایدار نگه داشته شود؛ آبیاری پیاز با دورهای کوتاه و حجم کمتر، شوک تنشی به ریشه را کم و شدت گسترش بیماری را کنترل میکند.
- ادوات و خاک چسبیده به ماشینآلات کشاورزی، حتی در مسیرهای حمل ترکیبی زمینی و دریایی، میتوانند حامل اندامهای قارچی باشند.
- پوستهها و بقایای رهاشده بعد از برداشت باید جمع و حذف شوند تا چرخه تولید Pycnidium در خاک متوقف شود.
- در مناطق آلوده با دمای خاک بالاتر از ۲۰ درجه، بازه زمانی کاشت باید تنظیم شود تا پیک فعالیت قارچ کاهش یابد.
- تناوب با گندم و جو حداقل ۴ فصل، باعث افت جمعیت فعال Phoma در خاک میشود و برای مدیریت واردات کالاهای مرتبط با کشاورزی یک مزیت جدی ایجاد میکند.
- به جای غده، استفاده از بذرهای حقیقی با استاندارد قرنطینهای، مسیر انتقال بیماری را کوتاه میکند.
- کشت مکرر پیاز، سیر و موسیر در یک زمین، حاشیه سود واردات را کم میکند چون خطر همزمان فوزاریوم و نکروز ثانویه را افزایش میدهد.
- تیمار خاک با روش سولاریزاسیون خورشیدی یا پوشش پلاستیک قبل از حمل محمولههای کشاورزی، بانک آلودگی را کاهش میدهد.
- ضدعفونی خاک ۷ تا ۱۴ روز قبل از کاشت با سموم مجاز، فشار قارچی را قبل از ورود پیازچه به زنجیره تأمین کاهش میدهد.
کلام آخر
بیماری ریشه سرخی پیاز باعث کاهش کارایی ریشه و افت کیفیت غده میشود و در خاکهای گرم و با زهکش ضعیف شدت بیشتری دارد. چون عامل آن قارچ خاکزی با بقای طولانی است، مدیریت بقایا، انتخاب بذر سالم و تنظیم دما و رطوبت خاک اهمیت مستقیم در حفظ ارزش تجاری محصول دارد. در واردات کالاهای کشاورزی مثل بذر یا پیازچه، پایش سلامت مبدا و ارزیابی ریسک انتقال آلودگی، شرط اصلی تضمین عملکرد مزرعه و کاهش خسارت اقتصادی در زنجیره تأمین است.
نظرات کاربران