علت سوراخ شدن برگ گیاهان چیست؟
علت سوراخ شدن برگ گیاهان معمولا به الگوی آسیب برمیگردد. سوراخهای نامنظم و جویده شده نشانه آفت برگ خوار یا لارو حشره است و سوراخهای منظم با حاشیه زرد یا قهوهای به بیماری قارچی، باکتریایی یا سوختگی نوری مربوط میشود. ضعف تغذیهای و آبیاری نامناسب نیز گیاه را مستعد حمله آفت و سوراخ شدن برگ میکند. نخستین قدم برای یافتن علت سوراخ شدن برگ گیاهان، بررسی الگوی سوراخ، پشت برگ و شرایط محیط رشد است.
سوراخ شدن برگ گیاهان نشانه چیست؟
برگ کارخانه غذایی گیاه است و هر سوراخ، فتوسنتز را کم میکند. سوراخ شدن برگ گیاهان فقط خرابی ظاهری نیست. نشانه عدم تعادل در نگهداری گیاه است یا سیستم دفاعی گیاه در برابر حشره، قارچ یا باکتری تسلیم شده یا نور، آب، خاک و مواد مغذی از محدوده تحمل گیاه خارج شده است. علت سوراخ شدن برگ گیاهان را باید هم زمان با بررسی بافت برگ، پشت برگ و خاک گلدان جستجو کرد.

سوراخ شدن برگ گیاهان نشانه چیست؟
مهم ترین علت های سوراخ شدن برگ گیاهان
سوراخ شدن برگ گیاهان اکثرا یک دلیل تنها ندارد و از برهمکنش آفت، بیماری و شرایط نامناسب نگهداری ناشی میشود. برای تشخیص دقیق علت این مشکل باید الگوی سوراخ، محل آسیب و وضعیت محیط رشد را هم زمان بررسی نمایید:
- حمله آفات و حشرات برگ خوار: حشرات برگ خوار با دهان جونده بافت برگ را میخورند و سوراخهایی با لبه ناصاف باقی میگذارند. سوسک، ملخ، کرم برگ خوار پاییزه و لارو پروانه از اصلیترین عوامل سوراخ شدن برگ گیاهان هستند. فلیبیتل روی بادمجان و گوجه فرنگی سوراخهای ریز شبیه جای ساچمه ایجاد میکند. شته و مگس سفید بیشتر با مکیدن شیره گیاه را ضعیف میکنند؛ اما در آلودگی شدید بافت آسیب دیده فرو میریزد و سوراخ شدن برگ رخ میدهد.
- وجود کرم ها و لاروهای حشرات روی برگ: لارو پروانه و شب پره از مخربترین عوامل سوراخ شدن برگ گیاهان است. زیرا در مرحله لاروی اشتهای زیادی دارد. فضولات ریز تیره روی برگ یا زیر گیاه و وجود تار و لانه در محل تجمع لاروها نشانه قطعی حضور آنهاست. لارو سبز کلم خور روی کلم و بروکلی سوراخهای بزرگ و نامنظم میسازد.
- حمله حلزون و راب به برگ گیاهان: حلزون و راب در محیط مرطوب و اکثرا شبها فعال میشوند و با زبان رنده مانند سطح برگ را میتراشند. ردپای ماده لزج و براق روی برگ یا اطراف گلدان بهترین سرنخ برای تشخیص آنها و یکی از نشانههای سوراخ شدن برگ گیاهان است.
- ابتلا به بیماری های قارچی: در بیماری قارچی ابتدا لکههای قهوهای، سیاه یا خاکستری ظاهر میشود. بافت مرکزی میمیرد و میریزد و جای آن سوراخ میماند. آبیاری زیاد، تهویه ضعیف و خیس ماندن سطح برگ رشد قارچ را تشدید میکند و علت سوراخ شدن برگ گیاهان را به سمت بیماری قارچی میبرد.
- بیماری های باکتریایی و لکه برگی: باکتری از روزنهها یا زخمهای کوچک وارد بافت برگ میشود و ابتدا لکههای آب سوخته و زاویهدار ایجاد میکند. این لکهها نکروز میشوند و بافت مرده جدا میشود. این بیماری در گوجه فرنگی و فلفل شیوع بیشتری دارد و از عوامل مهم سوراخ شدن برگ گیاهان است.

مهم ترین علت های سوراخ شدن برگ گیاهان
- نور مستقیم و شدید خورشید: نور مستقیم و شدید خصوصا وقتی گیاه به آن عادت ندارد یا قطرات آب روی برگ مانده است، بافت برگ را میسوزاند. ابتدا لکههای خشک و کاغذی ایجاد میشود و سپس بافت سوخته میریزد و سوراخ میماند. نور نامناسب نیز میتواند علت سوراخ شدن برگ گیاهان باشد.
- آبیاری نامناسب و پوسیدگی ریشه: آبیاری بیش از حد خاک را غرقاب میکند و ریشه را به پوسیدگی میکشاند. ریشه آسیب دیده نمیتواند آب و مواد مغذی را به برگ برساند. نتیجه آن ضعف بافت برگ و آسیب پذیری در برابر آفت و بیماری است. کم آبی طولانی هم بافت برگ را خشک و شکننده میکند و باعث ترک و سوراخ شدن برگ در حاشیه میشود.
- کمبود مواد مغذی و ضعف گیاه: کمبود نیتروژن، فسفر و پتاسیم گیاه را ضعیف و بافت برگ را نازک و حساس میکند. کمبود مواد مغذی به تنهایی معمولا سوراخ ایجاد نمیکند؛ اما زمینه ساز اصلی سوراخ شدن برگ گیاهان است. زیرا گیاه توان بازسازی بافت و مقابله با مهاجم را از دست میدهد.
- آسیب های فیزیکی و شرایط محیطی نامناسب: برخورد اجسام، ساییده شدن برگ به دیوار یا پنجره، جابهجایی نامناسب گلدان و وزن برگهای سنگین روی برگ زیرین میتواند پارگی و سوراخ ایجاد کند. رطوبت بسیار کم هوا نیز برگ جوان را شکننده میکند و احتمال سوراخ شدن برگ را بالا میبرد.
🔔برای تشخیص و کنترل بهتر عوامل ایجادکننده سوراخ، لکه و آسیبهای برگ، آشنایی با آفات و بیماریهای محصولات مختلف اهمیت زیادی دارد. برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقالههای آفات و بیماری های بادمجان و آفات و بیماری های گوجه فرنگی را مطالعه کنید.
چگونه علت سوراخ شدن برگ گیاه را تشخیص دهیم؟
سوراخ نامنظم و جویده شده با فضولات یا تار نشانه آفت جونده است. سوراخ دایرهای با حاشیه زرد یا قهوهای که ابتدا لکه بوده، نشانه بیماری قارچی یا باکتریایی است. همچنین سوراخ خشک و کاغذی در برگ رو به آفتاب، سوختگی نوری است. اگر فقط یک برگ آسیب دیده و بقیه سالماند، آسیب فیزیکی محتملتر است. پشت برگ و زیر گلدان را هم بررسی کنید. زیرا بسیاری از آفات آنجا پنهان میشوند. با این روش میتوان علت سوراخ شدن برگ گیاهان را دقیقتر شناسایی کرد.
علت سوراخ شدن برگ صیفی جات و سبزیجات
در سبزیجات طیف آفات برگ خوار گستردهتر است. کرم کلم خور روی کلم، بروکلی و گل کلم سوراخ بزرگ و نامنظم ایجاد میکند. فلیبیتل روی گوجه فرنگی، بادمجان و سیب زمینی سوراخ ریز و پراکنده میسازد. مینوز روی چغندر و اسفناج مسیر روشن و مارپیچ ایجاد میکند که بعدا به سوراخ تبدیل میشود. بازرسی هفتگی پشت برگ و استفاده از توری محافظ، موثرترین راه پیشگیری از سوراخ شدن برگ گیاهان در سبزیجات است.
نور مورد نیاز سبزیجات یکی از عوامل مهم در رشد سالم گیاهان و حفظ سلامت برگهاست؛ زیرا نور کافی و مناسب نقش اساسی در فرایند فتوسنتز دارد و کمبود یا شدت بیشازحد آن میتواند باعث ضعف و آسیب بافت برگ شود. برای آشنایی بیشتر با شرایط نوری مناسب، مقاله نور مورد نیاز صیفی جات و سبزیجات را مطالعه کنید.

علت سوراخ شدن برگ صیفی جات و سبزیجات
چگونه سوراخ شدن برگ گیاهان را درمان کنیم؟
اگر آفت عامل سوراخ شدن برگ گیاهان است، ابتدا برگ به شدت آلوده را جدا کنید و برای آفات کم جمعیت از صابون حشرهکش یا روغن نیم استفاده کنید. در آلودگی شدید حشرهکش سیستمیک متناسب با نوع آفت انتخاب کنید و سم پاشی را در عصر انجام دهید.
اگر بیماری قارچی عامل این عارضه است، برگ آلوده را حذف کنید. برنامه آبیاری را اصلاح نمایید و در صورت نیاز از قارچکش مسی یا گوگردی استفاده کنید. برای بیماری باکتریایی درمان قطعی وجود ندارد و باید با حذف برگ آلوده و ضدعفونی ابزار از گسترش آن جلوگیری کرد. چنانچه سوختگی نوری یا آسیب فیزیکی عامل سوراخ شدن برگ است، فقط شرایط نگهداری را اصلاح نمایید.
برای جلوگیری از سوراخ شدن برگ گیاهان چه کنیم؟
پیشگیری از سوراخ شدن برگ گیاهان اثربخشتر از درمان است و با اصلاح تدریجی شرایط نگهداری بهدست میآید. رعایت چند نکته در نور، آبیاری، تغذیه و بهداشت محیط، احتمال حمله آفت و بیماری را به طور چشمگیر کاهش میدهد:
- تنظیم نور و پرهیز از تابش مستقیم شدید: گیاه را در نور فیلتر شده و غیرمستقیم قرار دهید و در اوج تابستان فاصله آن را از پنجره جنوبی تنظیم کنید. پاشیدن آب روی برگ زیر نور مستقیم را متوقف کنید تا سوختگی بافت و سوراخ شدن برگ گیاهان کاهش یابد.
- آبیاری اصولی و جلوگیری از غرقاب شدن خاک: بین دو آبیاری اجازه دهید سطح خاک کمی خشک شود و از خیس ماندن دائمی ریشه جلوگیری نمایید. زهکشی خاک را بررسی کنید و آبیاری را متناسب با فصل و نیاز گیاه تنظیم نمایید تا علت سوراخ شدن برگ گیاهان ناشی از آبیاری نامناسب حذف گردد.
- تغذیه متعادل و تقویت بافت برگ: در فصل رشد از کود کامل و متعادل استفاده کنید و مصرف بیش از حد نیتروژن را کنار بگذارید. تغذیه مناسب بافت برگ را مقاومتر میکند و احتمال سوراخ شدن برگ کم میشود.
- تهویه هوا و رعایت فاصله گلدان ها: جریان هوا را در محیط نگهداری برقرار کنید و گلدانها را بیش از حد به هم نزدیک نچینید. تهویه ضعیف و ازدحام گیاهان رشد قارچ و گسترش آفت را مساعد میکند و میتواند علت سوراخ شدن برگ گیاهان باشد.
- قرنطینه گیاه جدید و بازرسی هفتگی: گیاه تازه خریداری شده را چند روز جدا نگه دارید و پشت برگ، زیر گلدان و سطح خاک را منظم بررسی نمایید. بازرسی هفتگی سادهترین راه شناسایی زود هنگام آفت و جلوگیری از گسترش سوراخ شدن برگ گیاهان است.
- بهداشت ابزار باغبانی و حذف برگ های آلوده: قیچی و قلمه زن را پس از استفاده ضدعفونی کنید و برگ به شدت آلوده را بلافاصله جدا سازید. رعایت بهداشت ابزار و حذف به موقع بافت آسیب دیده، احتمال انتقال بیماری و سوراخ شدن برگ را به طور محسوس کاهش میدهد.

برای جلوگیری از سوراخ شدن برگ گیاهان چه کنیم؟
سوالات متداول علت سوراخ شدن برگ گیاهان
آیا برگ های سوراخ شده دوباره ترمیم می شوند؟
خیر. بافت برگ قابلیت بازسازی ندارد و سوراخ ایجاد شده در همان برگ باقی میماند. اگر سوراخ کوچک باشد، برگ ممکن است به فتوسنتز ادامه دهد؛ اما ظاهر آن به حالت اول برنمیگردد. اگر سوراخ بزرگ باشد، بهتر است برگ حذف شود تا انرژی گیاه هدر نرود. با اصلاح شرایط، برگ جدید به صورت سالم رویش میکند و دیگر شاهد سوراخ شدن برگ گیاهان نیستید.
چه حشراتی باعث سوراخ شدن برگ گیاهان می شوند؟
شته، تریپس، کنه عنکبوتی، مگس سفید، سوسک، کرم برگ خوار، فلیبیتل و مینوز میتوانند موجب سوراخ شدن برگ شوند. هر کدام الگوی آسیب متفاوتی دارند و شناخت آنها به تشخیص علت سوراخ شدن برگ گیاهان کمک میکند.
علت سوراخ شدن برگ گیاهان همراه با لکه های زرد چیست؟
معمولا بیماری قارچی یا باکتریایی از دلایل سوراخ شدن برگ گیاهان همراه با لکههای زرد هستند. لکه زرد در حاشیه برگ، بافت مردهای است که مرکز آن خشک شده و ریخته است. کمبود پتاسیم هم میتواند چنین الگویی بسازد.
چرا برگ گیاهان از لبه سوراخ می شود؟
آفت جونده مانند حلزون، راب یا کرم که از حاشیه میخورد، سوختگی نوری که بافت حاشیه را خشک میکند یا کم آبی و رطوبت کم که لبه برگ را ترک خورده میسازد، از جمله دلایل سوراخ شدن برگ گیاهان از لبه هستند.
آیا برگ های سوراخ شده گیاه را باید جدا کنیم؟
اگر سوراخ گیاه کوچک و برگ فعال است، لازم نیست. اگر برگ به شدت آلوده است یا بیش از نیمی از سطح آن از بین رفته، جدا کردن آن منطقی است.
علت سوراخ شدن برگ گیاهان در فصل تابستان چیست؟
گرما و نور شدید در فصل تابستان است که سوختگی بافت برگ را باعث میشود و فعالیت حشرات که در دمای بالا سریعتر تکثیر میشوند. آبیاری نامنظم در گرما نیز بافت برگ را شکننده میکند.
کلام آخر
علت سوراخ شدن برگ گیاهان را نمیتوان فقط با یک الگو درمان کرد. زیرا سوراخ برگ احتمالا نتیجه آفت جونده، بیماری قارچی یا باکتریایی، سوختگی نوری، آبیاری نامناسب یا ترکیب این عوامل باشد. کلید اصلی، تشخیص الگوی آسیب پیش از درمان است. برگ سوراخ شده ترمیم نمیشود؛ اما با اصلاح نور، آبیاری، تغذیه و تهویه میتوان از سوراخ شدن برگ گیاهان جدید جلوگیری کرد و گیاه را به رشد سالم برگرداند.
نظرات کاربران